انسان‌ها به طور طبيعي از تداعي خاطرات بد خود پرهيز مي كنند. تاثرات ناشي از سوانح قهري معمولا آن‌قدر شديد است كه مردم را از صرافت نگهداري بقاياي آن بازمي‌دارد. اما واقعيت اين است كه تاريخ، تلخ يا شيرين، به وقوع مي‌پيوندد و اين سرگذشت نوع بشر است كه بايد ثبت ‌شود.
در سالگرد زلزله بم، تشنجي عظيم در آب هاي آسياي جنوب شرقي، هزاران تن را به كام مرگ كشيد. جالب است بدانيم كه در سال 1755 زمين لرزه‌اي مشابه، شهر ليسبون واقع در كشور پرتغال را لرزاند. اين زمين لرزه ويرانگر نيز در آب رخ داد؛ در آن لحظه آب دريا مسافت زيادي از ساحل فاصله گرفت و چندي بعد با ارتفاع 50 متر بر باراندازها، كشتي ها، و ساختمان هاي حاشيه ساحل فرود آمد. اين فاجعه كه يك آتش سوزي بزرگ را نيز به دنبال داشت به مرگ بيش از 60000 نفر انجاميد. مردم در آن زمان تصور مي‌كردند كه وقوع اين حادثه ناشي از قهر خداوند و عقوبت گناهان مردم شهر بوده است. اما به مرور دريافتند كه چنين نيست و از آن پس براي شناخت علل رانش زمين به روش هاي علمي روي آوردند.
در سال‌هاي بعد، موزه اي تحت عنوان موزه زلزله در اين شهر راه‌اندازي شد و نمونه‌هايي از ديوارها و ساختمان‌هاي تخريب شده در آن به نمايش درآمد.
موزه‌هاي زلزله در دنيا مجموعه‌هاي بديع و جالب توجهي هستند كه ساليانه گردشگران بسياري را به خود جلب مي‌كنند.
ارگ بم نابود شد و ما برمزار يكي از قديمي‌ترين مواريث فرهنگي خود مرثيه خوانديم. اما روئيدن موزه اي از درون ويرانه‌هاي ارگ، مي‌تواند راهي براي تجديد حيات فرهنگي ِاين عظمت تاريخي باشد. سري به چهار موزه ديگر در گوشه و كنار جهان بزنيم و ببينيم كه چگونه؟

موزه زلزله چين
در 14 نوامبر سال 2001 زلزله عظيمي به قدرت1/8 در مقياس ريشتر استان "كينگ هاي" در شمال غربي چين را لرزاند. اين زمين لرزه بزرگ‌ترين زلزله چين در نيمه دوم قرن بيستم و بدترين زلزله قرن حاضر در اين كشور بود. مركز زلزله‌شناسي در جريان پژوهش درباره اين زلزله و ارائه طرح‌هايي براي پيش‌گيري از خطرات ناشي از زمين لرزه‌هاي مشابه كار راه‌اندازي موزه‌اي را آغاز كرد كه در آن بازمانده‌هايي از بناهاي تخريب شده و نمونه‌هايي از ترك‌هاي وسيع بر روي برخي سطوح و تركيدگي لوله‌هاي فاضلاب به نمايش درآيد. "وانگ زانجون" باني اين موزه، يكي از مهندسين زلزله است كه ويرانه‌ها و آثار برجاي مانده از اين زلزله را چهار بار مورد بررسي دقيق قرار داده است. او اعتقاد دارد كه گسل عظيم و طولاني‌اي كه از اين زلزله بزرگ به جامانده يكي از مواريث ارزشمند طبيعي در حيات بشري است و دستمايه‌اي پربها براي دانشمندان و محققان خواهد بود.
در گام‌هاي بعدي اين برنامه ساخت پارك زلزله قرار دارد. براي اجراي پروژه‌هاي بازسازي ويرانه‌هاي شهر و راه‌اندازي موزه 4/4 ميليون ين برابر با 350000 دلار امريكا درنظر گرفته شده است.
به كمك بازسازي صحنه‌هاي رانش زمين در پارك و موزه زلزله آموزش‌هايي درباره زمين لرزه و چگونگي وقوع آن به بازديدكنندگان ارائه مي‌شود.

موزه زلزله "زلاند نو"
در اين موزه جالب و ديدني بازديدكنندگان مي توانند فيلم كوتاهي از زلزله شهر "ناپير" در 1931 را مشاهده كنند. در اين فيلم با سالخوردگاني كه از اين حادثه خاطراتي دارند گفتگو شده است. اين كه آن‌ها هنگام وقوع زلزله كجا بودند و اين تجربه ناگوار چه تاثيري بر زندگي آينده آن‌ها گذاشته است؟ در اين موزه عكس‌هاي سياه و سفيدي از زمين لرزه همراه با آثار ديگر مرتبط با آن در گالري‌هاي متعدد عرضه مي‌شود.
بازديدكنندگان از اين موزه مي‌توانند با نحوه عملكرد سيستم‌هاي لرزه‌نگار آشنا شوند و از روي نمودارهاي لرزه‌ نگار، لرزش‌ها و تكانه‌هاي خفيف روزها و ماه‌هاي اخير را ببينند.

موزه زلزله نيومكزيكو
در سال 1990 فردي به نام "باب هات" نمايشگاهي با نام "ضربان زمين" در نيومكزيكو برپا كرد و در اين نمايشگاه اعلام كرد كه براي راه اندازي موزه زلزله، آماده دريافت همه نوع تجهيزات لرزه‌نگاري است.
او كوشيد در اين مجموعه از نقشه‌هاي برجسته زمين براي نمايش اقيانوس‌ها وقاره‌ها استفاده كند و نواري تهيه كرد كه در آن سير تاريخي زلزله نگاري در جهان طي 8 دوره تقسيم بندي و ارائه شده بود.
بعدها اين موزه تكميل و در اولين گام، به آنتن‌هايي مجهز شد كه مي‌توانستند با يك دستگاه زلزله‌سنج واقع در عمق زمين ارتباط راديويي برقرار كنند. اين دستگاه قادر بود همه لرزه‌هايي را كه به بزرگي 5/4 ريشتر در كره زمين اتفاق مي‌افتند ثبت كند. ديري نپاييد كه تيمي از متخصصان و داوطلبان براي گسترش موزه گرد هم آمدند و شروع به تهيه نمودارهاي لازم و متون مربوط به آن‌ها كردند. سپس زلزله‌سنج‌ها و دستگاه‌هاي ضبط ضربان زمين در اين موزه نصب شد. در سال 1992 موزه زلزله به روي عموم مردم گشوده شد و تحسين همگان را برانگيخت.
در اين موزه كوشش شده است كه آموزش‌هايي در خصوص وقوع زلزله به بازديدكنندگان داده شود. يكي از جذاب‌ترين بخش‌هاي اين موزه راهرويي است كه كف آن تكان مي‌خورد. اين قسمت جذابيت فراواني براي كودكان دارد. در اينجا بچه‌ها مي‌توانند زلزله را حس كنند و تمرين كنند كه چگونه مي‌توان بر ترس ناشي از رانش زمين غلبه كرد و خود را از آسيب آن نجات داد. اما نكته جالب توجه ديگر اين است كه كودكان مي توانند با استفاده از دستگاه‌هاي لرزه‌نگاري كه در اختيار دارند هر نوع زلزله‌اي را كه مي خواهند انتخاب‌كنند و آن را به وجود بياورند.
آموزه‌هايي كه در موزه زلزله ارائه مي‌شود بر پايه اين اصل اساسي استوار است كه زلزله تنها يك فاجعه خوف‌ناك نيست بلكه علائم و پيام‌هايي از نيروهاي دروني زمين است و اين همان نيرويي است كه كوه‌ها را به وجود آورده و محدوده اقيانوس‌ها را تعيين كرده است. هدف اين موزه يادآوري اين نكته است كه ما انسان‌ها بر پوسته لرزان سياره‌اي به نام زمين زندگي مي‌كنيم.

موزه زلزله تايوان
21 سپتامبر 1999 روزي بود كه در آن، مردم تايوان شاهد يكي از بزرگترين سوانح طبيعي قرن گذشته بودند. در اين روز زلزله اي به قدرت 3/7 در مقياس ريشتر بخش مركزي جزيره را ويران كرد و 2000 كشته و 8000 زخمي بر جاي گذاشت. بيشتر ساختمان‌ها و مدارس به طور كامل تخريب شدند.
امروز بخش‌هايي از اين ساختمان‌هاي تخريب شده و آثار و شواهد به جا مانده از تغييرات مكاني بعد از زلزله در موزه‌اي روباز نگهداري و حفاظت مي‌شود. در طبقه دوم اين موزه بازديدكنندگان مي‌توانند شاهد نمايشگاهي از آثار هنري مدرني باشند كه با موضوع زلزله خلق شده‌اند. بازديدكنندگان در اين قسمت با تاريخچه تمام زلزله‌هايي كه تا امروز در تايوان به وقوع پيوسته نيز، آشنا خواهند شد. در اين طبقه فيلم‌هاي خبري كوتاه از زلزله بزرگ سال 1999 (معروف به زلزله 921) پخش مي‌شود. در راهروي منتهي به طبقه اول، يك مجموعه عكس به نمايش درآمده است. بخش اول آن اختصاص دارد به تلاش‌هاي روزانه تيم نجات و فضاي به يادماندني كوشش‌هاي آن‌ها، در اين قسمت طوماري از نام قربانيان اين فاجعه نيز فراهم شده است. بخش ديگر آن عكس‌هايي تكان دهنده و اثرگذار از مردمي است كه در مقابل خانه‌هاي ويران شده خود به تماشا ايستاده‌اند و يا به تصوير عزيزان از دست رفته‌شان نگاه مي‌كنند. در سالن ديگري كه در طبقه اول واقع شده است بازديدكنندگان دربرابر پرده سينمايي بزرگي مي‌ايستند و لحظه‌لحظه تخريب ساختمان‌ها را در حين زلزله مشاهده مي‌كنند و صداهاي قوي ناشي از ريزش ساختمان‌ها را مي‌شنوند. در اين موزه به جز بخش نمايش،‌ قسمتي نيز براي آموزش درنظر گرفته شده است.

*
اكنون مي‌توان به ارگ انديشيد!

منبع: chn.ir